Sirkadyen Ritmin Bozulması ve Diyabet İlişkisi

Sirkadiyen ritminiz, vücudunuzun 24 saatlik bir güne göre izlediği düzendir. Vücudunuzun iç saatine verilen addır. Bu ritim, vücudunuza ne zaman uyuyacağını ve ne zaman uyanacağını söyler. Ayrıca hormonlarınız, sindiriminiz ve vücut sıcaklığınız gibi diğer birkaç vücut sürecini de etkiler. Vücudun sirkadiyen ritmi ışık, yemek, sıcaklık ve karanlık döngüsü gibi birçok faktöre bağlı olarak belirlenir. Bu döngü bozulduğunda uyku düzeninde aksaklıklar, dikkat eksikliği ve ruh halinde değişiklikler ortaya çıkar. Beynin orta bölgesinde yer alan ve her iki yarı küre arasında bulunan pineal bez ya da diğer adıyla epifiz bezi tarafından salgılanan melatonin, uyku döngüsünü ve sirkadiyen ritim olarak tanımlanan vücudun biyolojik saatini düzenleyen bir hormondur.

Sirkadiyen ritminiz, vücudunuzdaki fiziksel ve zihinsel sistemleri koordine eder. Örneğin, endokrin sisteminiz enerji harcaması için kortizol gibi hormonları kontrol eder ve sindirim sisteminiz öğünlerinizin zamanlamasına uyacak şekilde proteinler üretir.

Kan şekeri metabolizması gibi birçok günlük fizyolojik sürecin düzenlenmesi sirkadiyen sistem tarafından sağlanmaktadır. Modern yaşamla birlikte vardiyalı çalışma saatleri, gece mesaileri, uyku bozuklukları içsel ritimlerde değişikliklere neden olmaktadır. Merkezi saat ve periferik saatler arasındaki uyuşmazlık, aktivitelerin sirkadiyen saatler ve metabolik ritimlerle uyumunun bozulması ve sirkadiyen saat genlerindeki mutasyonlara bağlı olarak insülin direnci, diyabet, obezite, kardiyovasküler sistem, sindirim sistemi hastalıkları, kanser ve nörodejeneratif hastalıklar gibi çeşitli hastalıkların görülme riski artmaktadır. Tip 2 Diyabetes Mellitus (Tip 2 DM), insülin etkisine karşı doku direnci ve pankreas β-hücrelerinden insülin salgılanmasındaki eksikliklere bağlı lipid ve glukoz metabolizmasının bozulması sonucunda hiperglisemi ve dislipideminin görüldüğü metabolik bir hastalıktır. Sirkadiyen ritimlerin bozulmasının Tip 2 DM’un gelişimi için çevresel tetikleyici olduğu bilinmekte ve diyabet gelişiminin hızlanmasına, glikozla uyarılan insülin sekresyonunda bozulmaya, β-hücre kütlesinde azalmaya yol açtığı bilinmektedir. Ek olarak, CLOCK ve BMAL1 gibi hücre içi sirkadiyen saat genlerindeki mutasyonlar β-hücre yetmezliğini arttırmakta ve diyabet gelişimini hızlandırmaktadır.

Beslenme düzeni, uyku-uyanıklık döngüsü, hormonal ve otonom ritimler ve merkezi ve periferik saat ritimleri arasındaki senkronizasyonu geliştirmek, insülin direncini ve Tip 2 DM’u önlemek ve tedavi etmek için önem arz etmektedir.

Sirkadiyen ritminizi korumak sağlığınız için çok önemlidir. Sirkadiyen ritminizde bozulma yaşarsanız ve yeterli miktarda uyku alamıyorsanız, belirli kısa ve uzun vadeli sağlık sorunları yaşayabilirsiniz.

Kısa süreli sirkadiyen ritim bozulmaları şunlara yol açabilir:

• Yaraların iyileşmesinde gecikme
• Hormonlarınızdaki değişiklikler
• Sindirim sorunları
• Vücut ısınızda dalgalanmalar
• Enerji eksikliği
• Hafıza kaybı.

Sirkadiyen ritim bozuklukları, vücudunuzun birçok farklı sisteminde uzun vadeli sağlık sorunlarına yol açabilir, bunlardan bazıları şunlardır:

-Kardiyovasküler sistem

-Metabolizma

-Sindirim sistemi

-Endokrin sistemi

-Sinir sistemi.

Vücudunuzun sağlıklı bir 24 saatlik programı takip etmesi gerekir. Yolda kalmak için aşağıdaki ipuçlarını kullanın:

-Günlük bir rutine uymaya çalışın.

-Uyanıklık hissinizi artırmak için dışarıya aydınlıkken çıkın. Işık kullanılarak yapılan tedavi özellikle sabahları gerçekleşir ve tedavinin bir parçası olarak kronik uyku yoksunluğundan kaçınmak önemlidir, bu da işleri katlanarak kötüleştirir.

-Her gün bir miktar fiziksel aktivite yapın.

-Dinlendirici bir uyku ortamı yaratın . Rahat bir sıcaklığa ve yeterli aydınlatmaya sahip bir odada destekleyici bir şilte üzerinde uyuduğunuzdan emin olun.

-Özellikle akşamları kafein, nikotin ve alkolden uzak durun.

-Yatmadan önce ekran sürenizi sınırlayın , çünkü mavi ışık uykuya dalma yeteneğinizi bozabilir. Bunun yerine meditasyon yapmayı veya kitap okumayı deneyin.

-Öğleden sonraları veya akşamları şekerleme yapmayın.

“Bu içerik, Anadolu Sağlık Merkezi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Dr. Hatice Fulya Akın tarafından, senCard için özel olarak hazırlanmıştır.”